İnsanın Kendine Tuttuğu Karanlık Ayna Joji Üzerine

Çağdaş şiirde son yıllarda iki belirgin eğilim öne çıkıyor. İlki, gündelik hayatın ayrıntılarını merkeze alan, yalın ve anlatıya yaslanan şiirler. İkincisi ise felsefe, varoluş ve metafizik sorular etrafında kendi şiir evrenini kurmaya çalışan metinler. Mehmet Ateş'in Joji adlı kitabı, ikinci damara daha yakın duruyor. İlk sayfalardan itibaren anlaşılıyor ki bu kitap, okuruna yalnızca şiir okumayı değil; düşünmeyi de teklif ediyor.

"Bu kitap bir karakterin hikâyesi değil. Bir insanın kendine doğru yürüyüşüdür. Joji, bir isimden ibaret değildir."

Bu cümle, kitabın ana eksenini de belirliyor. Joji, tek bir karakter değil; insanın kendisiyle hesaplaşan, zamanla mücadele eden ve varoluşunu yeniden kurmaya çalışan yönünün adı. Mehmet Ateş, şiir boyunca bu karakteri somut bir kişiden çok felsefi bir temsil olarak kullanıyor. Böylece kitap, klasik anlamda bir şiir seçkisi olmaktan çıkıp bütünlüklü bir düşünce yolculuğuna dönüşüyor.

Şairin en güçlü taraflarından biri, şiirlerini ortak bir kavramsal çatı altında buluşturabilmesi. Zaman, insan, Tanrı, ölüm, özgür irade ve yeniden doğuş neredeyse bütün metinlerde birbirini tamamlayan düşünce halkaları olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle İnsan ve Zaman şiirinde zaman, yalnızca akıp giden bir olgu değil; insanın sürekli hesaplaştığı bir varlık hâline geliyor.

"Ve insan, zamanın ne kölesi ne efendisi."

Bu yaklaşım, yer yer İsmet Özel'in insan merkezli sorgulayıcı şiirlerini, yer yer de Sezai Karakoç'un metafizik duyarlılığını hatırlatıyor. Ancak Mehmet Ateş'in şiiri, bu isimleri taklit etmek yerine kendi kavramsal dünyasını kurmaya çalışıyor. Özellikle "Joji" karakteri üzerinden oluşturduğu bütünlük, kitabın özgün taraflarından biri.

Kitabın dili ise kolay tüketilmeyi reddediyor. Şair, çağrışımı doğrudan anlamın önüne koyuyor. Bu nedenle bazı dizeler ilk okumada değil, tekrar tekrar dönüldüğünde yeni anlam katmanları açıyor. Bu tercih her okur için kolay bir deneyim sunmasa da kitabın poetik tavrını belirleyen temel özelliklerden biri.

"Her sancı varoluşun bir ayak izidir."

Belki de kitabın tamamını en iyi özetleyen cümle budur. Çünkü Joji'de acı, kaçılması gereken bir duygu değil; insanın kendini tanımasının zorunlu durağıdır. Şair, sancıyı yalnızca bireysel bir kırılma olarak değil, varoluşun ayrılmaz bir parçası olarak ele alıyor.

Öte yandan kitapta dikkat çeken bir başka unsur da görsel ve düşünsel bütünlük. Kum saatleri, kedi, zaman imgeleri ve boşluk hissi yalnızca şiirlerin içinde değil, kitabın tasarımında da birbirini tamamlayan sembollere dönüşüyor. Böylece okur, yalnızca dizeler arasında değil, kitabın atmosferi içinde de aynı düşünsel evreni deneyimliyor.

Elbette Joji, lirik aşk şiirleri ya da gündelik yaşamı merkeze alan modern şiirler bekleyen okurlar için alışılmış bir kitap olmayacaktır. Mehmet Ateş'in şiiri daha çok soru soruyor; kesin cevaplar vermekten özellikle kaçınıyor. Nitekim önsözde de bunu açıkça dile getiriyor:

"Bu sayfalarda kesin cevaplar yok. Çünkü insan kesin değildir."

Sonuç olarak Joji, yalnızca şiirlerden oluşan bir kitap değil; insanın kendisiyle, zamanla ve inançla kurduğu ilişkinin şiir diliyle yeniden düşünülmesi için yazılmış bütünlüklü bir metin. Mehmet Ateş, okurunu kolay anlamların konforuna davet etmiyor; aksine onu, kendi içindeki karanlık aynaya bakmaya çağırıyor. Günümüz şiirinde düşünsel derinliği önceleyen eserler arasında değerlendirilebilecek bu kitap, özellikle varoluşçu ve felsefi şiire ilgi duyan okurlar için dikkat çekici bir okuma deneyimi sunuyor.